มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ของประเทศไทยทั้งหมด

รายการมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของประเทศไทย ได้รับการขึ้นทะเบียนจากยูเนสโก ปี 2564

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม หรือมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ (ICH) คือ การปฏิบัติ การเป็นตัวแทน การแสดงออก ความรู้ หรือทักษะที่ยูเนสโกพิจารณาว่าเป็นส่วนหนึ่งของมรดกทางวัฒนธรรมของสถานที่ อาคาร สถานที่ทางประวัติศาสตร์ อนุสาวรีย์ และสิ่งประดิษฐ์เป็นทรัพย์สินทางวัฒนธรรม มรดกที่จับต้องไม่ได้ประกอบด้วยความมั่งคั่งทางปัญญาที่ไม่ใช่ทางกายภาพ เช่น คติชน ประเพณี ความเชื่อ ประเพณี ความรู้ และภาษา มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ได้รับการพิจารณาโดยรัฐสมาชิกของยูเนสโกในส่วนที่เกี่ยวข้องกับมรดกโลกที่จับต้องได้ซึ่งเน้นไปที่แง่มุมของวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ในปี พ.ศ. 2544 ยูเนสโกได้ทำการสำรวจ[1] ระหว่างรัฐและองค์กรพัฒนาเอกชนเพื่อพยายามตกลงเกี่ยวกับคำจำกัดความ และอนุสัญญาว่าด้วยการคุ้มครองมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ได้รับการร่างขึ้นในปี พ.ศ. 2546 เพื่อการคุ้มครองและส่งเสริม

ยูเนสโก (อังกฤษ: UNESCO) หรือ องค์การเพื่อการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (อังกฤษ: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) ขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม หรือมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้แล้วทั้งสิ้น 629 รายการ ใน ๑๓๙ ประเทศทั่วโลก

ปี พ.ศ. 2564 เป็นปีที่ประเทศไทย ได้รับการขึ้นทะเบียน มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม หรือมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ เพิ่มขึ้นโดย โนรา ได้รับการขึ้นทะเบียน เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ปี พ.ศ. 2564โดยมีชื่อตามที่ได้ขึ้นทะเบียนในบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมฯ ว่า “โนรา นาฏศิลป์ในภาคใต้ของไทย” รวมเป็น ๓ รายการ จากเดิม ที่มี โขน ขึ้นทะเบียนปี 2561 และ นวดไทย ขึ้นทะเบียนปี 2562

ความหมาย มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

นิยามศัพท์ของคำว่า “Intangible Cultural Heritage” ในบริบทของประเทศไทยมีผู้นิยามไว้หลากหลาย เช่น มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ มรดกทางวัฒนธรรมที่ไม่ใช่กายภาพ และมรดกวัฒนธรรมทางจิตใจ เป็นต้น

ความสับสนของการนิยามความหมายของ “Intangible Cultural Heritage” ในประเทศไทยดังกล่าว ก่อให้เกิดการถกเถียงเป็นวงกว้าง กระทรวงวัฒนธรรม ในฐานะผู้รับผิดชอบเกี่ยวกับเรื่องราววัฒนธรรมำทย จึงได้หาบทสรุปโดยการเปิดเวทีรับความคิดเห็น และมีมติให้ใช้คำว่า “มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม” แทนคำว่า “มรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้” ตามที่บัญญัติไว้ใน พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม พ.ศ. ๒๕๕๙ อย่างไรก็ตาม การนิยามความหมายของคำว่า “มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม” ในพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาฯ ที่ทางการไทยจัดทำ และคำว่า “Intangible Cultural Heritage” ใน อนุสัญญาว่าด้วยการสงวนรักษามรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ พ.ศ. ๒๕๔๖ ที่ยูเนสโกจัดทำ มีความแตกต่างกันบางประการ

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม มีกี่ประเภท ?

การขึ้นทะเบียนตามอนุสัญญามรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ มี ๓ รายการ ได้แก่

1. รายการตัวแทนมรดกทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity)
2. รายการที่ต้องได้รับการสงวนรักษาอย่างเร่งด่วน (Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding)
3. รายการที่เป็นแบบอย่างที่ดีในการสงวนรักษา (Register of Good Safeguarding Practices)

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม มีลักษณะอย่างไร

ลักษณะของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมตามมาตรา 4 กำหนดไว้ครอบคลุม 6 เรื่อง ดังนี้

1. วรรณกรรมพื้นบ้านและภาษา
2. ศิลปะการแสดง
3. แนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรม ประเพณีและเทศกาล
4. ความรู้และการปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล
5. งานช่างฝีมือดั้งเดิม
6. การเล่นพื้นบ้าน กีฬาพื้นบ้าน และศิลปะการต่อสู้ป้องกันตัว รวมถึง ลักษณะอื่นๆ ตามที่กำหนดในกฎกระทรวง

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ของประเทศไทย ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนจากยูเนสโก ปี 2564

• โนรา มีชื่อที่ขึ้นทะเบียนว่า “โนรา นาฏศิลป์ในภาคใต้ของไทย” ขึ้นบัญชีปี พ.ศ. 2564

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ของประเทศไทย ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนจากยูเนสโก ปี 2562

• นวดไทย มีชื่อที่ขึ้นทะเบียนว่า “นวดไทย การนวดแผนไทย” ขึ้นบัญชีปี พ.ศ. 2562

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ของประเทศไทย ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนจากยูเนสโก ปี 2561

• โขน มีชื่อที่ขึ้นทะเบียนว่า “โขน ละครรำสวมหน้ากากในไทย“ ขึ้นบัญชีปี พ.ศ. 2561

การแบ่งกลุ่ม มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของประเทศไทย

การแบ่งกลุ่ม มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของประเทศไทย โดยแบ่งตามการขึ้นทะเบียนของยูเนสโก โดยการขึ้นทะเบียนมรดกทางวัฒนธรรม จัดแบ่งไว้ ๓ กลุ่ม เพื่อความชัดเจน ดังนี้

รายการมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของประเทศไทย ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนจากยูเนสโก ทั้งหมด

รายการที่ขึ้นทะเบียนแล้ว (Inscribed) และชื่อตามที่ได้ขึ้นทะเบียนในบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมฯ ของยูเนสโก

• โขน มีชื่อที่ขึ้นทะเบียนว่า “โขน ละครรำสวมหน้ากากในไทย“ (ขึ้นบัญชีปี พ.ศ. 2561)
• นวดไทย มีชื่อที่ขึ้นทะเบียนว่า “นวดไทย การนวดแผนไทย” (ขึ้นบัญชีปี พ.ศ. 2562)
• โนรา มีชื่อที่ขึ้นทะเบียนว่า “โนรา นาฏศิลป์ในภาคใต้ของไทย” (ขึ้นบัญชี พ.ศ. 2564)

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของประเทศไทยที่เสนอขึ้นทะเบียน

รายการที่เสนอขึ้นทะเบียนมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ หรือมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมแล้ว อยู่ระหว่างการพิจารณาของยูเนสโก (On-going nominations)

• สงกรานต์ในประเทศไทย
• ต้มยำกุ้ง

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของประเทศไทยที่เตรียมเสนอขึ้นทะเบียน

รายการที่เตรียมเสนอชื่อขึ้นทะเบียนมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ หรือมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม กับยูเนสโก

• มวยไทย
• ผีตาโขน

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมไทย

คำถามเกี่ยวกับ มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

• มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม คืออะไร ?
• มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ของประเทศไทยมีอะไรบ้าง ?

ที่มาข้อมูลและรูปภาพ:

• เว็บไซต์ มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม (ich.culture.go.th)
• เว็บไซต์วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี (th.wikipedia.org)